1

Aniela nie chciała umie­rać, ale jaki miała wy­bór? Bra­ko­wało jej sił, żeby się ze wszyst­kim bo­ry­kać, żeby wal­czyć, cho­dzić po są­dach, praw­ni­kach, kłó­cić się, udo­wad­niać, że nic złego nie zro­biła. Poza tym dla kogo mia­łaby to ro­bić? Staśka już nie było. Zmarł pięć lat wcze­śniej na to samo, co ty­siące in­nych chło­pów w Pol­sce – na wódkę i pa­pie­rosy. Nie miała o to do niego żalu. Ona po­cho­dziła z do­brego domu. Matka na­uczy­cielka, oj­ciec in­ży­nier, od po­ko­leń oboje z War­szawy, a losy ich ro­dzin były rów­nie dra­ma­tyczne i rów­nie krwawe, co hi­sto­ria sto­licy. Sta­siek z ko­lei przy­je­chał tu­taj za ro­botą. Elek­tryk. Niby ma­rzył całe ży­cie o po­li­tech­nice, ale za­miast na stu­dia, mu­siał iść do pracy. Za to śliczny był jak Zby­szek Cy­bul­ski, po­dob­nie na­wet się no­sił. Po­znali się na po­tań­cówce w klu­bie stu­denc­kim, gdzie Sta­siek przy­cho­dził z ko­le­gami, żeby wy­ry­wać dziew­czyny. Pra­co­wali, mieli więc pie­nią­dze. Ro­bili wra­że­nie. Twarde, ro­bot­ni­cze chło­paki o spra­co­wa­nych dło­niach, pach­nące wodą ko­loń­ską, wódką i ole­jem. Tacy tro­chę nie­grzeczni chłopcy, co to już znają ży­cie. Wy­róż­niali się na tle dłu­go­wło­sych stu­den­tów po­lo­ni­styki, hi­sto­rii czy fi­lo­zo­fii. I tak ja­koś się stało, że kiedy Aniela zo­ba­czyła Staśka, na­tych­miast się za­ko­chała. Miała już wtedy ka­wa­lera, ta­kiego, któ­rego ak­cep­to­wali jej ro­dzice i który by­wał u nich na pro­szo­nych obia­dach. Ale co z tego, skoro serce mó­wiło: Sta­siek. Za­częli się spo­ty­kać. Wkrótce za­szła w ciążę. Roz­wa­żała na­wet, czy nie usu­nąć, ale za bar­dzo się bała. Sama nie wie­działa czego. Kary w za­świa­tach? Gniewu księ­dza? Tego, co po­my­ślą ro­dzice – oboje przy­kładni ka­to­licy, któ­rzy w pią­tek mięsa do ust nie we­zmą i w każdą nie­dzielę jeż­dżą na mszę do ar­chi­ka­te­dry na Sta­rówkę – kiedy do­wie­dzą się, że nie tylko się pu­ściła i za­szła w ciążę, ale po­tem jesz­cze jej się po­zbyła? Naj­waż­niej­sze chyba jed­nak było to dziwne po­czu­cie od­po­wie­dzial­no­ści wo­bec tej ro­sną­cej w jej brzu­chu fa­solki. Nie usu­nęła więc, cho­ciaż wtedy to było na­prawdę ła­twe.

Po­tem wiele razy ża­ło­wała, ale nie chciała się już nad tym roz­wo­dzić.

Sta­siek przy­kładny chłop, za­osz­czę­dził pie­nią­dze, ku­pił gar­ni­tur i pew­nego dnia spo­tkał się z nią w urzę­dzie stanu cy­wil­nego. Ślub ko­ścielny wzięli póź­niej, po ci­chu, bo kie­row­nik Staśka był par­tyjny i krzywo na ta­kie rze­czy pa­trzył.

Przy­znać mu­siała Staś­kowi, że się sta­rał. Za­ła­twił im miesz­ka­nie, ku­po­wał książki i na­wet nie­które prze­czy­tał. Po­rząd­nie się ubie­rał, w ko­szule i ma­ry­narki, nie do pracy oczy­wi­ście, ale jak wra­cał z za­kładu, od razu pę­dził do ła­zienki, żeby zrzu­cić z sie­bie ro­bot­ni­cze ciu­chy, zmyć za­pach potu i sma­rów. Ro­bił wszystko, żeby stać się ta­kim zię­ciem, ja­kiego ocze­ki­wali jej ro­dzice. Ni­gdy mu się to nie udało. Za­ci­skał zęby i da­lej pró­bo­wał zmie­nić się z pro­stego ro­bot­nika w war­szaw­skiego dżen­tel­mena. Tylko o wódce ja­koś nie za­po­mi­nał. Ta­kie były czasy, my­ślała te­raz Aniela, taka praca. Wszy­scy pili, to Sta­siek też. Nie chciał od­sta­wać, tyle że i nie­spe­cjal­nie się przed tym bro­nił. Po­tem eme­ry­tura, roz­stał się z kum­plami z ro­boty, ale już nie z al­ko­ho­lem i pa­pie­ro­sami. Aniela uśmiech­nęła się smutno, kiedy przy­po­mniała so­bie, jak go są­siadki wy­chwa­lały. Że taki spo­kojny, grzeczny, za­dbany, za­wsze ogo­lony i wy­per­fu­mo­wany. Ni­gdy im nie przy­szło do głowy, że zu­ży­wał tyle wody ko­loń­skiej, żeby za­ma­sko­wać woń wódki. Aż pew­nego dnia po pro­stu się skoń­czył. Wszyst­kim mó­wiła, że to za­wał serca, bo tak było ła­twiej niż tłu­ma­czyć, że wy­nisz­czony al­ko­ho­lem or­ga­nizm po­wie­dział: stop. I wstyd mniej­szy.

O Ma­rysi zresztą też skła­mała. Po­wie­działa, że zgi­nęła w wy­padku sa­mo­cho­do­wym spo­wo­do­wa­nym przez pi­ja­nego kie­rowcę. Cho­ciaż nie do końca kła­mała – za kie­row­nicą sie­działa Ma­ry­sia, ich je­dyna có­reczka.

Była wtedy sama w domu. Do­kąd chciała po­je­chać? Nikt nie wie­dział. Być może po pro­stu po ko­lejną bu­telkę na sta­cję ben­zy­nową. Była zima, śli­sko, a ona miała za dużo na licz­niku. Wy­pa­dła na za­krę­cie z trasy i tra­fiła pro­sto w drzewo. Do­brze, że przy­naj­mniej ni­kogo nie za­biła. Aniela miała po­tem żal do męża Ma­rysi, że się prze­pro­wa­dzili pod War­szawę, bo jakby zo­stali w sto­licy, to za­miast wsia­dać w sa­mo­chód, po pro­stu po­szłaby do sklepu. I do Staśka miała żal, że na­uczył córkę pić. Nie spe­cjal­nie, po pro­stu pod­pa­trzyła.

Ale to też wy­da­rzyło się tyle lat temu. Wy­da­wało się jej, że nic z tego nie jest już istotne. Naj­gor­sze, że nie miała już dla kogo wal­czyć. Nie było Staśka, nie było Ma­rysi. Zo­stały jej jesz­cze wnuki, ale po wy­padku córki zięć ze­rwał kon­takty. Może i miał w tym tro­chę ra­cji, bo na­ga­dała mu sporo nie­przy­jem­nych rze­czy. Gdyby mo­gła, toby cof­nęła czas. Kilka razy już się­gała po te­le­fon, żeby za­dzwo­nić i prze­pro­sić, po­wie­dzieć, że chcia­łaby tylko zo­ba­czyć Agu­się i Ja­cu­sia. Cho­ciaż na chwilę, z da­leka. Raz na­wet się po­łą­czyła. Usły­szała jego chro­po­waty głos w słu­chawce, ta­kie zwy­kłe „halo”, i na­tych­miast strach ją ob­le­ciał. A jesz­cze bar­dziej wstyd. Bo jakże tak, po tylu la­tach, i jesz­cze w ta­kiej spra­wie. Odło­żyła słu­chawkę.

Pew­nie im le­piej beze mnie, po­my­ślała.

Była sama. Nie chciała umie­rać, ale nie miała siły na to, by resztę swo­ich dni uże­rać się z oszu­stami, któ­rzy po­sta­no­wili ode­brać jej miesz­ka­nie.

Po­cząt­kowo pró­bo­wała. Pi­sała li­sty, dzwo­niła, chciała wy­ja­śniać, ale ma­china ru­szyła i ona sama na­wet nie wie­działa kiedy. Po pro­stu jed­nego dnia miała miesz­ka­nie, wspo­mnie­nia i skromną eme­ry­turę, a na­stęp­nego do­wie­działa się, że jest już wła­ści­wie bez­domna.

Kiedy się zła­mała? Chyba tam­tego dnia, gdy przy­szli do niej do domu. Za­mknęła wtedy drzwi na wszyst­kie zamki, za­ło­żyła łań­cuch, a po­tem z ko­mórką w dłoni sia­dła na krze­śle w przed­po­koju i cze­kała, żeby na­grać, jak się wła­mują.

– Mam was! – krzyk­nęła try­um­fal­nie, kiedy wresz­cie po­ko­nali zamki i drzwi sta­nęły otwo­rem.

Po dru­giej stro­nie uj­rzała zdu­mio­nego ślu­sa­rza w gra­na­to­wym ro­bo­czym ubra­niu i mło­dego czło­wieka w gar­ni­tu­rze. Przed­sta­wił się jako ko­mor­nik, a po­tem wy­jął z teczki ja­kieś do­ku­menty i po­woli tłu­ma­czył ich treść. Krę­ciło jej się w gło­wie i nie po­tra­fiła ode­rwać wzroku od dwóch mło­dych po­li­cjan­tów, któ­rzy przy­pa­try­wali się temu wszyst­kiemu ze znu­dzo­nymi mi­nami. Je­den z nich żuł gumę. Nic z tego nie ro­zu­miała. To byli prze­cież stróże prawa. Po­winni jej bro­nić, a nie po­ma­gać we wła­ma­niu.

– Do­brze się pani czuje? – za­py­tał ob­łud­nie ten młody czło­wiek w gar­ni­tu­rze.

Po­ki­wała głową, ale po­tem po­zwo­liła mu się wziąć pod rękę i za­pro­wa­dzić do kuchni, gdzie do­stała szklankę (swoją wła­sną) wody (ze swo­jego wła­snego kranu). Kiedy ją piła, ja­kiś inny męż­czy­zna mie­rzył jej miesz­ka­nie. Wszystko ka­me­ro­wała jesz­cze jedna osoba, jakby chcieli mieć pa­miątkę z jej upo­ko­rze­nia.

Wtedy stra­ciła na­dzieję – przez tych dwóch po­li­cjan­tów. To wła­śnie wtedy się zła­mała i za­dzwo­niła do męża Ma­rysi. Bo wie­działa, że mógłby jej po­móc. Ale kiedy usły­szała to jego chro­po­wate „halo”, odło­żyła słu­chawkę. Jak by to prze­cież wy­glą­dało? Po tylu la­tach do niego dzwoni, i od razu po proś­bie. Nie była go­towa na ta­kie upo­ko­rze­nie. I dla­tego po­sta­no­wiła się za­bić.

Przy­go­to­wy­wała się do tego spo­koj­nie i me­to­dycz­nie. Po­szła do bi­blio­teki, po­ży­czyła kilka ksią­żek, w któ­rych spo­dzie­wała się zna­leźć in­for­ma­cje na in­te­re­su­jący ją te­mat. Żeby nie wzbu­dzić po­dej­rzeń, do­dała parę ta­nich ro­man­sów. Bi­blio­te­karka się nie zo­rien­to­wała. Po­sie­działa też tro­chę przy kom­pu­te­rze, od­wie­dza­jąc ko­lejne strony in­ter­ne­towe, ale od tej aku­rat lek­tury zro­bił jej się tylko mę­tlik w gło­wie.

Po­szła do fry­zjera, ku­piła dwie nowe su­kienki. Jedną, w któ­rej mieli ją zna­leźć, i drugą do trumny. Do tego nowe czarne raj­stopy i buty czó­łenka. Spo­tkała się z nie­licz­nymi już, taki wiek, ko­le­żan­kami, ale nic im nie po­wie­działa, bo nie za­mie­rzała ich mar­twić. Ani da­wać oka­zji, żeby pró­bo­wały ją od tego od­wieść. Bo na­prawdę chciała się za­bić. Dla sie­bie, żeby wresz­cie mieć spo­kój, żeby nie mu­sieć się bać, że ostat­nie lata spę­dzi, włó­cząc się od przy­tułku do przy­tułku. Przede wszyst­kim jed­nak chciała im po­ka­zać. I tym dwóm znu­dzo­nym po­li­cjan­tom, i temu aro­ganc­kiemu ko­mor­ni­kowi, i tym oszu­stom, któ­rzy wro­bili ją w ja­kiś kre­dyt, któ­rego w ży­ciu na oczy nie wi­działa. Chciała, żeby wie­dzieli, że są winni jej śmierci. Chciała być ich wy­rzu­tem su­mie­nia.

Dla­tego zde­cy­do­wała się po­wie­sić. We wszyst­kich tych mą­drych książ­kach z bi­blio­teki wy­czy­tała, że ko­biety naj­czę­ściej wy­bie­rają tru­ci­znę albo przedaw­ko­wują leki. Ona też się przez chwilę nad tym za­sta­na­wiała. Jak każda ko­bieta w tym wieku miała róż­no­rodne scho­rze­nia, a więc i całą ba­te­rię le­ków w ap­teczce, z któ­rych mo­głaby te­raz sko­rzy­stać. Ale zbun­to­wała się. Ona, za­wsze taka ele­gancka i uło­żona, wcale te­raz nie chciała ład­nie wy­glą­dać. Wręcz prze­ciw­nie, ma­rzyło jej się, żeby ten, kto ją znaj­dzie, zo­ba­czył coś strasz­nego. Coś, co bę­dzie mu się śnić do końca ży­cia.

Ku­piła więc linę. Za­wią­zała na niej pę­tlę, tak jak po­ka­zano w pod­ręcz­niku do że­glar­stwa. Tę książkę też wy­po­ży­czyła z bi­blio­teki, choć tej aku­rat nie od­dała. Cią­gle jej prze­cież była po­trzebna. Ro­zu­miała, że spra­wia pra­cu­ją­cym tam uro­czym dziew­czy­nom kło­pot, ale to i tak chyba le­piej, niż gdyby miała wy­rwać kartkę. Pod­ręcz­nik prze­cież prę­dzej czy póź­niej do nich wróci.

Wzięła dra­binkę ma­lar­ską i za­wie­siła linę na haku od lampy. Po­tem pod­sta­wiła krze­sło. Wspięła się na nie ostroż­nie. Nogi jej drżały. Ści­skało ją w gar­dle, ale zdo­łała po­wstrzy­mać płacz. Nie chciała, żeby ma­ki­jaż się roz­ma­zał. Ode­tchnęła trzy razy głę­boko, ro­zej­rzała się po miesz­ka­niu, po­my­ślała, że po­mimo wszystko prze­żyła w nim kilka pięk­nych chwil, i wsu­nęła głowę w pę­tlę.

Czy chciała umie­rać? Nie chciała. Była stara i sa­motna, ale miała przed sobą jesz­cze kilka lat ży­cia. Kilka sło­necz­nych dni, które mo­gła spę­dzić, wy­grze­wa­jąc się na ławce przed blo­kiem. Kilka ksią­żek do prze­czy­ta­nia, fil­mów do obej­rze­nia. Kilka her­ba­tek z ko­le­żan­kami, za­nim wszyst­kie po ko­lei po­wę­drują na cmen­tarz. Chwil po­mimo wszystko war­tych prze­ży­cia.

Ale nie miała siły. Po pro­stu nie miała siły.

Zro­biła krok do przodu. Pchnęła sto­pami krze­sło tak, że się prze­wró­ciło. Lina za­ci­snęła się na jej gar­dle, jakby na­gle zmie­niła się w żywe stwo­rze­nie.

W ostat­nim od­ru­chu świa­do­mo­ści po­my­ślała, że ten, kto ją od­naj­dzie, bar­dzo się zdziwi.

Z ja­kie­goś po­wodu zro­biło jej się dzięki temu le­piej.