PRO­LOG

Przy­znać mu­szę, że pod­czas mych wie­lo­krot­nych wę­dró­wek po Al­pach nie mu­sia­łem ni­gdy zma­gać się z ta­kimi trud­no­ściami jak w dużo prze­cież niż­szych Kar­ko­no­szach. Była to jed­nak ze­msta Ri­be­cala^[1]. Co­kol­wiek nie­za­do­wo­lony, że ze względu na wy­prawę ślą­ską mu­sia­łem zre­zy­gno­wać z [...] ko­lej­nej wy­cieczki w Alpy, od­po­wie­dzia­łem przy­ja­cie­lowi, który mi obie­cał wi­zytę w Kar­ko­no­szach, że ra­czej nie warto Alp po­świę­cać dla [...] „pa­gór­ków”. Po­tężny duch gór­ski, w któ­rego kró­le­stwie spę­dzić cztery dni mu­sia­łem, [...] temu, kto jego sa­mego albo jego dzieła ob­raża, ścieżki plą­cze, bu­rzę, mgłę, ulewę i śnie­życę na niego spro­wa­dza­jąc,po­ka­zał mi przeto, do czego jest zdolny^[2].

Gu­stav Bi­schof

Kar­ko­no­sze, ma­rzec 2007 roku

Od za­ra­nia dzie­jów dla miesz­kań­ców kar­ko­no­skich cha­łup na­dej­ście zimy wią­zało się z walką o prze­trwa­nie. Sta­wali wów­czas do bru­tal­nej bi­twy z nie­obli­czal­nym ży­wio­łem, w któ­rej stawką było ich ży­cie. Każ­dego roku pod­czas kilku mie­sięcy trwa­nia tych ludz­kich zma­gań Kar­ko­no­sze zmie­niały się nie do po­zna­nia. Szczyty i ko­tliny szczel­nie po­wle­kała śnieżna po­krywa, która za­cie­rała gra­nice, wy­gła­dzała ostro­ści kra­jo­brazu, za­mie­nia­jąc wszystko w bez­kre­sną biel. Eks­tre­mal­nie ni­skie tem­pe­ra­tury, silne wia­try, śnie­życe i utrzy­mu­jące się przez wiele dni mgły zmu­szały miesz­ka­ją­cych w gó­rach lu­dzi do uru­cho­mie­nia w so­bie po­kła­dów kre­atyw­no­ści i zdol­no­ści prze­wi­dy­wa­nia – cech de­cy­du­ją­cych o tym, czy do­żyją wio­sny. I nie cho­dziło tu o zwy­czajne i oczy­wi­ste za­da­nia, ta­kie jak zro­bie­nie na te kilka mie­sięcy za­pasu żyw­no­ści czy opału. Miesz­kańcy kar­ko­no­skich baud^[3] mu­sieli być go­towi na znacz­nie wię­cej.

Cha­łupę przy­szy­ko­waną na na­dej­ście zimy po­zna­wało się w Kar­ko­no­szach przede wszyst­kim po cha­rak­te­ry­stycz­nym da­chu, a zwłasz­cza dwóch jego ele­men­tach. Pierw­szym był ko­min, który je­sie­nią wy­dłu­żano, aby na­wet przy kil­ku­me­tro­wej po­kry­wie śnież­nej wy­sta­wał po­nad jej po­wierzch­nię. Drugi ele­ment sta­no­wiło pro­wi­zo­ryczne wej­ście do domu przez strych – je­dyny spo­sób do­sta­nia się zimą do wnę­trza chaty.

Po­my­sło­wość lu­dzi gór szła jesz­cze da­lej, także je­śli cho­dzi o moż­li­wo­ści prze­miesz­cza­nia się. Już kil­ka­set lat temu uży­wali cha­rak­te­ry­stycz­nych sań, tzw. ro­ga­tych, a do bu­tów przy­twier­dzali kar­ple – drew­niane ob­rę­cze prze­ple­cione sznu­rami, umoż­li­wia­jące utrzy­ma­nie się na po­wierzchni głę­bo­kiego na kilka me­trów śnież­nego mo­rza. Bez kar­pli można było za­paść się w biały puch po sam czu­bek głowy, a to już był go­towy sce­na­riusz tra­gicz­nej śmierci.

Ta­kie zimy zda­wały się jed­nak już tylko od­le­głą prze­szło­ścią, o któ­rej co naj­wy­żej z nie­do­wie­rza­niem czy­tało się w książ­kach. Aż do tego roku...

Po­wie­dzieć, że w Kar­ko­no­szach trwała te­raz zima stu­le­cia, to nic nie po­wie­dzieć. Ko­tlinę Je­le­nio­gór­ską na­wie­dzały śnie­życe, które swoją skalą za­ska­ki­wały na­wet naj­star­szych miesz­kań­ców. Śnieg pa­ra­li­żo­wał ruch na dro­gach i ko­lei. Pod jego cię­ża­rem ła­mały się ga­łę­zie drzew, uszka­dza­jąc li­nie wy­so­kiego na­pię­cia, co po­wo­do­wało prze­rwy w do­sta­wach prądu. O ile trudną sy­tu­ację w pod­gór­skich mia­stecz­kach dało się ja­koś opi­sać, o tyle nie­ła­two było zna­leźć słowa, żeby okre­ślić wa­runki, ja­kie za­pa­no­wały w szczy­to­wych par­tiach gór.

Tam ży­wioł po pro­stu sza­lał. Nie­okieł­znany, nie­prze­wi­dy­walny i zdra­dziecki, ni­czym nocny zło­dziej.